شرایط معافیت پزشکی ۱۴۰۵ + آیین نامه جدید و لیست بیماری ها

معافیت پزشکی سربازی ۱۴۰۵ زمانی صادر می‌شود که بیماری، نقص عضو یا اختلال جسمی و روانی مشمول در معاینه رسمی تأیید شود و شرایط آن با بند مربوط در آیین‌نامه معاینه و معافیت پزشکی تطبیق داشته باشد. صرف قرار گرفتن نام یک بیماری در فهرست معافیت، داشتن نامه پزشک خصوصی یا سابقه جراحی به معنی دریافت معافیت دائم نیست؛ شدت عارضه، اختلال عملکرد، امکان درمان، مدارک پزشکی و در بعضی بندها مدرک تحصیلی روی رأی نهایی اثر دارند.

نتیجه رسیدگی می‌تواند «سالم و قادر به خدمت»، «معاف از خدمات رزمی»، «معاف موقت» یا «معاف دائم» باشد. بنابراین قبل از اقدام باید ابتدا مشخص شود بیماری شما در کدام بخش آیین‌نامه قرار گرفته و چه شرایطی برای نوع معافیت آن تعیین شده است.

منظور از «آیین‌نامه جدید معافیت پزشکی ۱۴۰۵» آخرین متن معتبر و جاری آیین‌نامه معاینه و معافیت پزشکی مشمولان خدمت وظیفه عمومی همراه با اصلاحات بعدی است. آیین‌نامه پزشکی لزوماً هر سال از ابتدا تصویب نمی‌شود؛ تا زمانی که اصلاحیه رسمی تازه‌ای منتشر نشده باشد، متن معتبر جاری و اصلاحات آن مبنای بررسی پرونده است.

شرایط معافیت پزشکی ۱۴۰۵ چگونه بررسی می‌شود؟

شرایط معافیت پزشکی زمانی احراز می‌شود که هم اصل بیماری یا نقص عضو در بررسی رسمی تأیید شود و هم شدت آن به حد تعیین‌شده در آیین‌نامه برسد. به همین دلیل ممکن است دو مشمول با نام بیماری یکسان، رأی متفاوتی دریافت کنند.

عامل بررسی	اثر روی پرونده معافیت پزشکی
اثبات بیماری	معاینه بالینی، آزمایش، تصویربرداری یا ارزیابی تخصصی باید وجود عارضه را تأیید کند.
شدت بیماری و اختلال عملکرد	بسیاری از بندهای آیین‌نامه بین بیماری خفیف، شدید، کنترل‌شده یا همراه با اختلال عملکرد تفاوت قائل می‌شوند.
امکان درمان	بیماری قابل درمان ممکن است ابتدا باعث معافیت موقت شود؛ عارضه شدید و پایدار می‌تواند شرایط معافیت دائم داشته باشد.
مدرک تحصیلی	در تعدادی از بندها مانند عیوب انکساری چشم، کوتاهی قد، برخی مشکلات اسکلتی و بعضی اختلالات شنوایی، حدنصاب دارندگان کارشناسی و بالاتر متفاوت است.
مدارک تخصصی	گزارش متخصص، آزمایش و تصاویر پزشکی در اثبات بیماری مؤثرند، اما رأی نهایی را شورای پزشکی صادر می‌کند.
رعایت مهلت‌های پرونده	عدم مراجعه در مهلت اعلام‌شده می‌تواند باعث ادامه رسیدگی براساس وضعیت و مدارک موجود پرونده شود.

حدنصاب‌های مهم و پرتکرار در معافیت پزشکی

بعضی بندهای آیین‌نامه دارای عدد و حد مشخص هستند. جدول زیر چند مورد پرتکرار را برای بررسی سریع نشان می‌دهد؛ این اعداد جای معاینه و رأی شورای پزشکی را نمی‌گیرند و باید همراه با تبصره همان بند بررسی شوند.

موضوع	حد یا وضعیت مهم	رأی قابل بررسی طبق آیین‌نامه
کوتاهی قد تا فوق‌دیپلم	کمتر از ۱۴۵ سانتی‌متر	معاف دائم
کوتاهی قد کارشناسی و بالاتر	کمتر از ۱۴۰ سانتی‌متر	معاف دائم
قد تا فوق‌دیپلم	۱۴۵ تا ۱۵۵ سانتی‌متر	معاف از خدمات رزمی
قد کارشناسی و بالاتر	۱۴۰ تا ۱۵۵ سانتی‌متر	معاف از خدمات رزمی
چاقی مفرط	BMI بالاتر از ۳۵	معاف از خدمات رزمی
لاغری مفرط	BMI کمتر از ۱۷	معاف از خدمات رزمی
نزدیک‌بینی یک چشم	بیش از ۶ دیوپتر؛ برای کارشناسی و بالاتر بیش از ۸ دیوپتر	معاف دائم
دوربینی یک چشم	بیش از ۶ دیوپتر؛ برای کارشناسی و بالاتر بیش از ۸ دیوپتر	معاف دائم
آستیگماتیسم یک چشم	بیش از ۵ دیوپتر؛ برای کارشناسی و بالاتر بیش از ۷ دیوپتر	معاف دائم
کاهش شنوایی دوطرفه	معدل آستانه هوایی هر دو گوش بالای ۵۰ دسی‌بل در فرکانس‌های تعیین‌شده	معاف دائم
کاهش شنوایی یک‌طرفه	معدل آستانه بیش از ۸۰ دسی‌بل	معاف دائم
فشار خون شریانی	بیش از ۱۶۰ سیستولیک یا ۱۰۰ دیاستولیک در بیش از ۶۰٪ اندازه‌گیری‌های معتبر بیمارستانی	معاف دائم
فشار خون مرزی	۱۴۰ تا ۱۶۰ سیستولیک یا ۹۰ تا ۱۰۰ دیاستولیک در بیش از ۶۰٪ اندازه‌گیری‌ها	معاف از خدمات رزمی
نارسایی مزمن قلب	EF کمتر از ۵۰٪	معاف دائم
نارسایی مزمن قلب	EF از ۵۰٪ تا کمتر از ۵۵٪	شش ماه معاف موقت
اسکولیوز	بیش از ۳۰ درجه؛ با تبصره متفاوت برای کارشناسی و بالاتر	براساس مدرک تحصیلی و درجه انحراف
واریکوسل	عود بعد از عمل و درجه ۳ یا بالاتر	معاف دائم

توجه: حدنصاب‌های عددی باید دقیقاً با بند همان بیماری، نحوه اندازه‌گیری و تبصره مدرک تحصیلی تطبیق داده شوند. یک عدد خارج از شرایط اندازه‌گیری مقرر در آیین‌نامه به‌تنهایی برای صدور رأی کافی نیست.

آیین نامه معافیت پزشکی ۱۴۰۵ و متن PDF

آیین‌نامه معاینه و معافیت پزشکی، مبنای اصلی تعیین وضعیت سلامت مشمولان است. متن پایه آیین‌نامه جاری در سال ۱۳۹۳ تصویب شده و فهرست بیماری‌ها، نقص عضوها و حدنصاب‌های پزشکی در پیوست آن آمده است. برای پرونده‌های سال ۱۴۰۵ باید همین متن معتبر همراه با اصلاحات و الحاقات بعدی ملاک قرار گیرد؛ نه نسخه‌های قدیمی یا فایل‌هایی که مرجع و تاریخ مشخصی ندارند.

سند	وضعیت و کاربرد	دسترسی
آیین‌نامه معاینه و معافیت پزشکی مشمولان خدمت وظیفه عمومی	متن پایه مصوب ۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۳ همراه با فهرست بیماری‌ها و اصلاحات بعدی؛ مبنای بررسی بیماری، حدنصاب و نوع رأی	دانلود نسخه آیین‌نامه
قانون خدمت وظیفه عمومی با اصلاحات و الحاقات بعدی	چارچوب قانونی خدمت وظیفه، شوراهای پزشکی، رسیدگی و انواع معافیت	دانلود نسخه قانون

آیا آیین نامه جدید معافیت پزشکی ۱۴۰۵ جداگانه منتشر می‌شود؟

عبارت «آیین‌نامه جدید ۱۴۰۵» همیشه به معنی تصویب یک آیین‌نامه کاملاً تازه در ابتدای سال نیست. ملاک بررسی، آخرین متن معتبر آیین‌نامه و اصلاحاتی است که تا زمان رسیدگی به پرونده قابلیت اجرا دارند.

به همین دلیل هنگام بررسی شرایط یک بیماری باید خود بند، تبصره، حدنصاب و روش اثبات همان بیماری دیده شوند؛ نه صرفاً سال درج‌شده در عنوان یک فایل اینترنتی.

دفترچه معافیت پزشکی با آیین نامه چه تفاوتی دارد؟

عبارت «دفترچه معافیت پزشکی» گاهی برای راهنمای مراحل درخواست، فرم‌ها یا فایل‌های خلاصه قوانین استفاده می‌شود؛ اما تعیین اینکه یک بیماری در چه شرایطی معافیت دائم، موقت یا معاف از رزم دارد، به بندهای آیین‌نامه و فهرست بیماری‌های آن وابسته است.

برای تفسیر آیین‌نامه این نکات اهمیت بیشتری دارند:

• ملاک، بند دقیق بیماری و تبصره‌های همان بند است.
• نام بیماری بدون توجه به شدت، عدد، عوارض یا اختلال عملکرد برای تعیین رأی کافی نیست.
• مدرک تحصیلی فقط در بندهایی اثر دارد که تبصره صریح برای آن وجود داشته باشد.
• معافیت موقت تضمین‌کننده معافیت دائم در بررسی بعدی نیست.
• گزارش پزشک و مرکز تخصصی بخشی از مستندات پرونده است و رأی نهایی را شورای پزشکی صادر می‌کند.
• ایجاد بیماری جدید یا تشدید بیماری پیش از اعزام می‌تواند موجب بررسی مجدد وضعیت پزشکی شود.

انواع معافیت پزشکی سربازی

بررسی پزشکی مشمول می‌تواند به چهار وضعیت کلی منتهی شود. نوع رأی به بیماری، شدت عارضه، قابلیت درمان و میزان توانایی فرد برای انجام خدمت بستگی دارد.

نوع رأی	مفهوم
معافیت دائم پزشکی	برای بیماری یا نقص عضوی صادر می‌شود که طبق بند مربوط، شرایط معافیت دائم را داشته باشد.
معافیت موقت	اگر بیماری هنوز در دوره درمان، جراحی یا نقاهت باشد و تعیین وضعیت نهایی ممکن نباشد، پرونده می‌تواند وارد دوره معافیت موقت پزشکی شود.
معاف از خدمات رزمی	وقتی بیماری مانع اصل خدمت نیست اما انجام فعالیت سنگین یا رزمی با وضعیت جسمی فرد سازگار نیست، رأی معاف از رزم می‌تواند نوع فعالیت مشمول را محدود کند.
سالم و قادر به خدمت	بیماری تأیید نشده یا شدت آن به حد لازم برای یکی از انواع معافیت پزشکی نرسیده است.

لیست بیماری های معافیت پزشکی ۱۴۰۵

فهرست بیماری‌های معافیت پزشکی در آیین‌نامه به ۱۷ بخش تخصصی تقسیم شده است. این فهرست فقط نام کلی بیماری‌ها نیست؛ در بسیاری از بندها شدت بیماری، عدد آزمایش، میزان اختلال عملکرد، سابقه درمان یا جراحی و مدرک تحصیلی نیز مستقیماً روی نوع رأی اثر دارند.

بخش	گروه بیماری	نمونه بیماری‌ها و موارد پرتکرار
۱	بیماری‌های عمومی	دوره درمان و نقاهت، کوتاهی قد، چاقی و لاغری مفرط
۲	غدد مترشحه داخلی	دیابت نوع ۱ و ۲، پرکاری و کم‌کاری تیروئید، آدنوم هیپوفیز، آکرومگالی، سندرم کوشینگ، اختلالات پاراتیروئید و فوق کلیه
۳	پوست و بافت زیر پوست	اگزما، پسوریازیس، لیکن پلان، لوپوس پوستی، ویتیلیگو، آلوپسی آره‌آتا، بیماری‌های تاولی، عفونت قارچی و آکنه شدید
۴	داخلی مغز و اعصاب	ام‌اس، صرع، اختلالات تعادل مخچه‌ای، میوپاتی، فلج‌ها، سکته مغزی، فلج اعصاب کرانیال و عوارض مننژیت
۵	اعصاب و روان	اسکیزوفرنی و سایر سایکوزها، دوقطبی، افسردگی اساسی، اختلالات شخصیت، وسواس، پانیک، اضطراب و PTSD
۶	جراحی مغز و اعصاب	هرنی و اکستروژن دیسک، برجستگی دیسک، تنگی کانال، کیست و تومور مغزی یا نخاعی، آسیب نخاع و سابقه جراحی ستون فقرات
۷	ریه و قفسه سینه	آسم، پنوموتوراکس، فیبروز ریه، آمفیزم، برونشکتازی، آمبولی ریه، کیست ریه و تغییر شکل قفسه سینه
۸	استخوان و اسکلت	اسکولیوز و کیفوز، نقص عضو، محدودیت مفاصل، کوتاهی اندام، صافی کف پا، تغییر شکل پا، آسیب رباط و مینیسک
۹	گوارش و جراحی عمومی	کرون و کولیت، زخم گوارشی، واریس مری، بیماری کبد، اختلالات سوءجذب، فتق، جراحی وسیع و بیماری‌های مقعد
۱۰	خون و انکولوژی	کم‌خونی‌های مزمن، تالاسمی، اختلالات پلاکتی و انعقادی، بیماری‌های مغز استخوان و بدخیمی‌های خون و لنف
۱۱	دستگاه ادراری تناسلی	انسداد ادراری، نارسایی و نقص کلیه، سنگ، کلیه پلی‌کیستیک، پیوند کلیه، هیدروسل و واریکوسل
۱۲	فک، دهان و دندان	ناهنجاری شدید فک، آنکیلوز مفصل فک، شکاف کام، اختلال شدید زبان، استئومیلیت و تومورهای فک و دهان
۱۳	چشم و بینایی	نزدیک‌بینی، دوربینی، آستیگماتیسم، قوز قرنیه، بیماری شبکیه و ماکولا، آب‌مروارید، گلوکوم و اختلال عصب بینایی
۱۴	گوش، حلق و بینی	کاهش شنوایی، عفونت مزمن گوش، منیر، اختلال تعادل، فلج عصب صورت، بیماری حنجره و فلج تار صوتی
۱۵	قلب و عروق	بیماری دریچه‌ای، بیماری مادرزادی قلب، عروق کرونر، نارسایی قلب، آریتمی و فشار خون شریانی
۱۶	روماتولوژی و بافت همبند	آرتریت روماتوئید، لوپوس، اسپوندیلیت آنکیلوزان، آرتریت پسوریاتیک، واسکولیت‌ها، اسکلرودرمی و بیماری بهجت
۱۷	بیماری‌های عفونی	هپاتیت، سل، HIV، جذام، عفونت‌های مزمن، مالاریای مقاوم و بروسلوز مقاوم یا عودکننده

بیماری های عمومی

بخش عمومی شامل بیماری‌های قابل درمان و دوران نقاهت، کوتاهی قد و وضعیت‌های شدید وزن است. برخلاف بسیاری از بیماری‌ها، در کوتاهی قد حدنصاب عددی و تبصره مشخص برای مدرک تحصیلی وجود دارد.

وضعیت	ضابطه مهم	رأی قابل بررسی
بیماری قابل علاج یا دوره نقاهت	مدت درمان بیش از یک ماه	معاف موقت تا یک سال
قد کمتر از ۱۴۵ سانتی‌متر	برای مشمولان تا فوق‌دیپلم	معاف دائم
قد کمتر از ۱۴۰ سانتی‌متر	برای کارشناسی و بالاتر	معاف دائم
BMI بالاتر از ۳۵ یا کمتر از ۱۷	چاقی یا لاغری مفرط	معاف از خدمات رزمی

برای پرونده‌های وزن، صرف چاق یا لاغر بودن تعیین‌کننده رأی نیست و شاخص توده بدنی باید با ضوابط معافیت پزشکی چاقی و لاغری تطبیق داده شود.

بیماری های غدد مترشحه داخلی

بیماری‌های غدد شامل اختلالات هیپوفیز، تیروئید، پاراتیروئید، فوق کلیه و دیابت هستند. تفاوت اصلی در این بخش بین بیماری ثابت و شدید، بیماری پاسخ‌داده به درمان و عارضه‌ای است که هنوز نیاز به دوره درمان دارد.

بیماری یا عارضه	نکته تعیین‌کننده	وضعیت درج‌شده در آیین‌نامه
آکرومگالی، ژیگانتیسم، سندرم کوشینگ، دیابت بی‌مزه و هیپوفونکسیون کلی هیپوفیز	تشخیص قطعی بیماری هیپوفیز	معاف دائم
پرکاری یا کم‌کاری تیروئید	علائم واضح بالینی و آزمایشگاهی و پاسخ یا عدم پاسخ به درمان	عدم پاسخ به درمان می‌تواند معافیت دائم؛ پاسخ به درمان معاف از رزم داشته باشد
تیروئیدیت حاد یا تحت حاد	دوره فعال بیماری	شش ماه معاف موقت
دیابت نوع ۱	تشخیص قطعی	معاف دائم
دیابت نوع ۲	با وجود درمان، HbA1c بالاتر از ۷ و قند ناشتا بیش از ۱۲۶ در بررسی معتبر	معاف دائم

یک آزمایش غیرطبیعی به تنهایی نتیجه پرونده را تعیین نمی‌کند. در بررسی معافیت سربازی دیابت سابقه بیماری، درمان و نتایج پایدار آزمایش‌ها اهمیت دارند.

بیماری های پوست و بافت زیر پوست

در بخش پوست، گستردگی ضایعه، محل درگیری، مقاومت به درمان و اثر بیماری بر عملکرد اهمیت دارد. به همین دلیل پسوریازیس محدود یا اگزمای خفیف با بیماری گسترده و مقاوم به درمان رأی یکسانی ندارد.

نمونه بیماری	عامل اصلی بررسی	نمونه ضابطه آیین‌نامه
اگزما	وسعت، مزمن بودن، مقاومت به درمان و اختلال فعالیت	نوع وسیع و شدیدِ مزمن و مقاوم می‌تواند معاف دائم باشد؛ موارد دیگر ممکن است معاف از رزم شوند
پسوریازیس	درگیری کف دست و پا، سر و گردن یا وسعت بدن	پسوریازیس شدید و گسترده، از جمله درگیری بیش از ۲۵٪ بدن در شرایط بند مربوط، معاف دائم
ویتیلیگو	وسعت و محل ضایعات	درگیری گسترده صورت، هر دو دست یا بیش از ۴۰٪ بدن در بند مربوط دارای رأی مشخص است
آلوپسی آره‌آتا	وسعت، توتالیس یا یونیورسالیس و کراهت منظر	در نوع شدید می‌تواند معاف دائم باشد؛ تبصره مدرک تحصیلی نیز باید دیده شود
لیکن پلان، لوپوس پوستی، بیماری‌های تاولی و عفونت‌های قارچی عمیق	شدت، گستردگی و مقاومت به درمان	بندهای جداگانه و رأی‌های متفاوت دارند

برای تشخیص تفاوت ضایعه محدود با بیماری شدید و گسترده، شرایط معافیت پزشکی پوست باید با تشخیص متخصص و سابقه درمان تطبیق داده شود.

بیماری های مغز و اعصاب

ام‌اس، صرع، بیماری‌های عصب و عضله، اختلالات تعادل، فلج‌ها و سکته‌های مغزی در این بخش قرار دارند. معاینه عصبی و مدارکی مانند MRI، EEG یا EMG/NCV بسته به نوع بیماری برای اثبات تشخیص استفاده می‌شوند.

بیماری	شرط یا مدرک مهم	وضعیت کلی در آیین‌نامه
مولتیپل اسکلروزیس (MS)	تشخیص قطعی	معاف دائم
صرع	ثبوت بالینی و پاراکلینیکی و سابقه مستند مورد تأیید	معاف دائم؛ در مواردی که احتمال وجود صرع مطرح باشد ولی شرایط اثبات کامل نباشد، رأی متفاوت است
میوپاتی‌های اولیه و ثانویه	تشخیص بالینی و تخصصی	در آیین‌نامه در گروه معافیت دائم آمده‌اند
سکته مغزی	وجود عارضه عصبی	معاف دائم
فلج اعصاب کرانیال	شدت، مقاومت به درمان و اختلال عملکرد	شدید و مقاوم همراه با اختلال عملی: معاف دائم؛ نوع خفیف: معاف از رزم

نوع رأی در پرونده‌های معافیت پزشکی مغز و اعصاب به تشخیص قطعی و میزان اختلال عملکرد وابسته است. در صرع نیز سابقه حمله و مستندات تشخیصی باید با ضوابط معافیت سربازی تشنج و صرع تطبیق داده شود.

بیماری های اعصاب و روان

اختلالات روان‌پریشی، خلقی، شخصیتی، اضطرابی و شناختی براساس تشخیص روان‌پزشکی، شدت علائم، سابقه درمان و میزان افت عملکرد بررسی می‌شوند. در این بخش تفاوت بین نوع شدید و مقاوم به درمان با نوع خفیف یا کنترل‌شده مستقیماً در رأی اثر دارد.

اختلال	وضعیت مهم	نمونه رأی آیین‌نامه
اسکیزوفرنی، اسکیزوافکتیو و اختلالات هذیانی مزمن	تشخیص قطعی	معاف دائم
اختلال دوقطبی نوع یک	ابتلا در هر مرحله یا فاز	معاف دائم
افسردگی اساسی	تشخیص تخصصی	در بند مربوط معاف دائم
اختلالات شخصیت ضد اجتماعی، مرزی، اسکیزوئید، اسکیزوتایپال و پارانوئید	تشخیص روان‌پزشکی	معاف دائم
وسواس، پانیک، اضطراب، فوبیا و PTSD	شدید و مقاوم به درمان یا خفیف	نوع شدید مقاوم به درمان می‌تواند معاف دائم و نوع خفیف معاف از رزم باشد

در این پرونده‌ها فقط عنوان اختلال ملاک نیست؛ شدت و پایداری علائم، سابقه درمان و افت عملکرد در تعیین معافیت سربازی اعصاب و روان نقش دارند.

بیماری های جراحی مغز و اعصاب

بیماری‌های ساختاری مغز، جمجمه، ستون فقرات و نخاع در این گروه قرار دارند. تفاوت بین اکستروژن واقعی دیسک، برجستگی ساده دیسک، علائم عصبی و اختلال عملکرد در این بخش بسیار مهم است.

عارضه	ضابطه اصلی	نمونه رأی
هرنی یا Extrusion دیسک	اثبات تصویربرداری و شرایط بند مربوط	معاف دائم
Protrusion، Bulging یا دهیدراتاسیون دیسک همراه علائم بالینی	نوع ضایعه و علائم بالینی	معاف از خدمات رزمی
لامینکتومی	سابقه مستند عمل جراحی	معاف دائم
کیست مغزی یا نخاعی	وجود یا نبود اختلال عملکرد یا علائم عصبی	با عارضه عصبی می‌تواند معاف دائم؛ بدون اختلال معاف از رزم باشد
تومور CNS یا اعصاب محیطی	بدخیمی یا وجود عارضه عصبی و اختلال عملکرد	رأی براساس نوع تومور و عارضه تعیین می‌شود

صرف وجود عبارت «دیسک» در گزارش MRI نتیجه پرونده را مشخص نمی‌کند؛ در پرونده معافیت پزشکی دیسک کمر نوع ضایعه، علائم بالینی، سابقه جراحی و اختلال عملکرد باید در کنار تصویربرداری بررسی شوند.

بیماری های ریه و قفسه سینه

آسم، بیماری‌های انسدادی ریه، پنوموتوراکس، فیبروز، آمفیزم، برونشکتازی و تغییر شکل قفسه سینه براساس علائم، سابقه درمان، تصویربرداری و تست عملکرد تنفسی بررسی می‌شوند.

عارضه	عامل تعیین‌کننده	نمونه ضابطه
آسم	اثبات بالینی و پاراکلینیکی، سابقه درمان و FEV1	اختلال متوسط یا شدید با FEV1 کمتر از ۵۰٪ می‌تواند معاف دائم باشد؛ نوع خفیف و آلرژی تنفسی معاف از رزم
پنوموتوراکس خودبه‌خودی	تعداد دفعات	تکرار بیش از یک بار: معاف دائم؛ یک بار تأییدشده: معاف از رزم
فیبروز ریه	وسعت و FEV1/FVC	بسته به شدت اختلال عملکرد رأی متفاوت دارد
آمفیزم	منتشر یا موضعی بودن	منتشر: معاف دائم؛ موضعی: معاف از رزم
آمبولی ریه	تکرارشونده بودن	عودکننده: معاف دائم؛ غیرعودکننده: معاف از رزم

در بررسی معافیت پزشکی بیماری‌های ریه و آسم ادعای تنگی نفس به تنهایی کافی نیست و اسپیرومتری و مدارک تخصصی می‌توانند شدت اختلال را مشخص کنند.

بیماری های استخوان و اسکلت

در بیماری‌های ارتوپدی معمولاً درجه انحراف، میزان محدودیت حرکت، اختلال راه رفتن، دفورمیتی و مدرک تحصیلی اهمیت دارد.

عارضه	حد یا عامل مهم	نمونه رأی
اسکولیوز	بیش از ۳۰ درجه	در حالت عمومی معاف دائم؛ تبصره دارندگان کارشناسی و بالاتر باید جداگانه بررسی شود
اسکولیوز	۲۰ تا ۳۰ درجه	معاف از خدمات رزمی
کیفوز توراسیک	بالاتر از ۷۰ درجه	معاف دائم
صافی کامل کف پا	نوع سخت همراه دفورمیتی مچ پا	معاف دائم؛ برای کارشناسی و بالاتر تبصره متفاوت دارد
ژنوارکورواتوم	بیش از ۱۵ درجه	معاف دائم
محدودیت پایدار مفاصل بزرگ	میزان کاهش دامنه حرکت	براساس درصد محدودیت، معاف دائم یا معاف از رزم
کوتاهی اندام فوقانی	بیش از ۵ سانتی‌متر؛ برای کارشناسی و بالاتر بیش از ۷ سانتی‌متر	معاف دائم

اگر مشکل اصلی مربوط به قوس کف پا باشد، نوع سخت یا انعطاف‌پذیر و وجود دفورمیتی در شرایط معافیت سربازی صافی کف پا بررسی می‌شود. در انحراف محور پا نیز میزان تغییر شکل برای معافیت پای پرانتزی و ضربدری اهمیت دارد.

در آسیب‌های زانو نیز صرف پارگی ثبت‌شده در MRI نتیجه را مشخص نمی‌کند و برای معافیت پارگی رباط صلیبی بی‌ثباتی و اختلال عملکرد مفصل نیز باید بررسی شود.

بیماری های گوارش و جراحی عمومی

بیماری‌های التهابی روده، زخم‌های گوارشی، بیماری‌های کبد، واریس مری، جراحی‌های وسیع و بعضی بیماری‌های مقعد در این بخش قرار دارند.

بیماری	عامل مهم	نمونه رأی آیین‌نامه
کرون و کولیت اولسرو	اثبات بیماری التهابی روده با بررسی تخصصی و پاتولوژی	در بند بیماری‌های التهابی دستگاه گوارش معاف دائم
زخم دستگاه گوارش	وجود خونریزی، سوراخ‌شدگی یا عارضه	عارضه‌دار: معاف دائم؛ بدون عارضه: معاف از رزم
ازوفاژیت	مرحله بیماری و عوارضی مانند Barrett یا تنگی	مراحل شدید و عارضه‌دار می‌تواند معاف دائم باشد
همانژیوم کبد	اندازه ضایعه	۵ سانتی‌متر و بیشتر: معاف دائم؛ کمتر از آن: معاف از رزم
جراحی وسیع دستگاه گوارش	برداشتن بخشی از عضو، آناستوموز یا چسبندگی همراه اختلال	در شرایط بند مربوط معاف دائم

در بیماری‌هایی مانند کرون و کولیت، شدت و تشخیص قطعی در شرایط معافیت پزشکی بیماری‌های روده بررسی می‌شود. در مشکلات معده نیز صرف درد یا رفلاکس برای تعیین رأی کافی نیست و معافیت پزشکی زخم معده به نوع عارضه و مستندات تخصصی وابسته است.

بیماری های خون و انکولوژی

کم‌خونی‌های مزمن، بیماری‌های ارثی گلبول قرمز، اختلالات پلاکتی، تالاسمی، بیماری‌های مغز استخوان و بدخیمی‌های خون و لنف در این گروه بررسی می‌شوند.

عارضه	حد یا وضعیت مهم	نمونه رأی
کم‌خونی مزمن مادرزادی	هموگلوبین زیر ۹؛ برای کارشناسی و بالاتر زیر ۸	معاف دائم
کم‌خونی مزمن مادرزادی	مقادیر بالاتر از حد معافیت دائم اما کمتر از ۱۲	معاف از خدمات رزمی براساس تبصره بند
اختلال پلاکتی	پلاکت کمتر از ۷۵ هزار همراه علائم	معاف دائم
بدخیمی‌های خون و دستگاه لنفاوی	تشخیص قطعی	معاف دائم

در بدخیمی‌ها، نوع تومور، پاتولوژی و وضعیت درمان از عوامل اصلی بررسی معافیت پزشکی سرطان هستند و صرف سابقه درمان بدون مشخص بودن وضعیت فعلی پرونده کافی نیست.

بیماری های دستگاه ادراری تناسلی

کاهش عملکرد کلیه، فقدان کلیه، انسداد ادراری، سنگ‌های عارضه‌دار، بیماری‌های عروقی کلیه، هیدروسل و واریکوسل از موضوعات اصلی این بخش هستند.

بیماری	شرط مهم	نمونه رأی
پیوند کلیه	سابقه پیوند	معاف دائم
بیماری‌های عروقی کلیه	مانند آنوریسم شریان کلیوی، انفارکتوس یا تنگی شریان کلیوی	در بند مربوط معاف دائم
انسداد ادراری	نیاز به جراحی، عود یا شدت اختلال	براساس شدت می‌تواند معاف دائم یا معاف از رزم باشد
واریکوسل نیازمند عمل	در مرحله قبل از تعیین نتیجه پس از درمان	شش ماه معاف موقت جهت عمل
واریکوسل عود کرده پس از عمل	درجه ۳ یا بالاتر	معاف دائم
واریکوسل عمل‌نشده قبل از اعزام یا عمل‌شده بدون عارضه	شرایط بند مربوط	معاف از خدمات رزمی

در واریکوسل، گرید بیماری و وضعیت قبل یا بعد از عمل مسیر پرونده را تغییر می‌دهد؛ به همین دلیل شرایط معافیت پزشکی واریکوسل باید متناسب با وضعیت فعلی بیماری بررسی شود.

بیماری های فک، دهان و دندان

در این بخش تعداد دندان‌های ازدست‌رفته به تنهایی ملاک نیست. اختلال شدید در جویدن، بلع، تکلم، حرکت مفصل فک یا ناهنجاری ساختاری اهمیت بیشتری دارد.

بیماری یا نقص	شرط اصلی	نمونه رأی
ناهنجاری استخوانی فک و صورت	اختلال شدید جویدن یا تکلم همراه با سوءتغذیه	معاف دائم
آنکیلوز مفصل تمپورومندیبولار	اثبات پاراکلینیکی یک‌طرفه یا دوطرفه	معاف دائم
کام شکاف‌دار یا لب شکری	عمل‌نشده یا عمل‌شده همراه با عارضه تنفسی، تغذیه‌ای، تکلم یا کراهت منظر	معاف دائم
ناهنجاری شدید زبان	اختلال شدید جویدن، تکلم یا بلع	معاف دائم
تومور بدخیم فک و دهان	تشخیص قطعی	معاف دائم

تصاویر پانورامیک، سی‌تی‌اسکن و گزارش جراح فک و صورت می‌توانند برای اثبات میزان اختلال عملکرد مورد استفاده قرار گیرند.

بیماری های چشم و بینایی

در بخش چشم، عیوب انکساری دارای حدنصاب عددی روشن هستند و مدرک تحصیلی نیز در این بندها اثر مستقیم دارد. بیماری‌های قرنیه، شبکیه، عدسی، ماکولا و عصب بینایی نیز بندهای مستقل دارند.

عارضه	تا فوق‌دیپلم	کارشناسی و بالاتر
نزدیک‌بینی یک چشم	بیش از ۶ دیوپتر: معاف دائم؛ ۳ تا ۶: معاف از رزم	بیش از ۸ دیوپتر: معاف دائم؛ ۳ تا ۸: معاف از رزم
دوربینی یک چشم	بیش از ۶ دیوپتر: معاف دائم؛ ۳ تا ۶: معاف از رزم	بیش از ۸ دیوپتر: معاف دائم؛ ۳ تا ۸: معاف از رزم
آستیگماتیسم یک چشم	بیش از ۵ دیوپتر: معاف دائم؛ ۳ تا ۵: معاف از رزم	بیش از ۷ دیوپتر: معاف دائم؛ بازه پایین‌تر طبق تبصره معاف از رزم
قوز قرنیه	شدت، عارضه قرنیه، اختلال دید و نتایج پنتاکم، توپوگرافی یا Orbscan تعیین‌کننده است
بیماری ماکولا، آتروفی عصب بینایی، انفصال شبکیه و برخی دژنراسیون‌های شبکیه	هر کدام بند اختصاصی دارند و در بسیاری از انواع شدید، معافیت دائم پیش‌بینی شده است

در بررسی معافیت سربازی چشم و عیوب بینایی باید نمره هر چشم، نوع عیب انکساری، دید اصلاح‌شده و تبصره مرتبط با مدرک تحصیلی جداگانه بررسی شوند.

بیماری های گوش، حلق و بینی

در بیماری‌های گوش و شنوایی، صرف نتیجه یک تست کافی نیست و معدل آستانه شنوایی در فرکانس‌های تعیین‌شده اهمیت دارد.

وضعیت شنوایی یا بیماری	ضابطه	نمونه رأی
کاهش شنوایی یک‌طرفه	معدل آستانه بیش از ۸۰ دسی‌بل	معاف دائم
کاهش شنوایی دوطرفه	در هر دو گوش معدل آستانه بالاتر از ۵۰ دسی‌بل	معاف دائم
کاهش شنوایی دوطرفه	۲۵ تا ۵۰ دسی‌بل	معاف از خدمات رزمی
عفونت مزمن گوش میانی همراه کولستئاتوم یا استئیت	تشخیص تخصصی	معاف دائم
سندروم منیر یا سرگیجه مزمن با منشأ گوشی	اثبات تخصصی و طول مدت بیش از ۶ ماه	نوع مزمن می‌تواند معاف دائم باشد؛ موارد کوتاه‌تر ممکن است معاف موقت شوند
فلج تار صوتی	نوع ارگانیک، مدت و اختلال دائم تکلم	براساس بند مربوط معاف دائم یا معاف از رزم

در کاهش شنوایی یک‌طرفه برای دارندگان مدارک کارشناسی و بالاتر نیز تبصره جداگانه وجود دارد؛ بنابراین مدرک تحصیلی باید هم‌زمان با نتیجه ادیومتری بررسی شود.

بیماری های قلب و عروق

بیماری‌های دریچه‌ای، عروق کرونر، نارسایی قلب، آریتمی و فشار خون در این بخش قرار دارند. اکو، هولتر، نوار قلب و اندازه‌گیری معتبر فشار خون از مهم‌ترین مدارک پرونده هستند.

بیماری یا شاخص	حد یا وضعیت	نمونه رأی
بیماری عروق کرونر	تشخیص قطعی در هر درجه و حالت	معاف دائم
نارسایی مزمن قلب	EF کمتر از ۵۰٪	معاف دائم
نارسایی مزمن قلب	EF مساوی یا بیشتر از ۵۰ و کمتر از ۵۵٪	شش ماه معاف موقت
فشار خون شریانی	بیش از ۱۶۰/۱۰۰ در بیش از ۶۰٪ اندازه‌گیری‌های معتبر بیمارستانی	معاف دائم
فشار خون شریانی	۱۴۰ تا ۱۶۰ سیستولیک یا ۹۰ تا ۱۰۰ دیاستولیک در بیش از ۶۰٪ اندازه‌گیری‌ها	معاف از خدمات رزمی
بعضی آریتمی‌ها	نوع آریتمی، تعداد ضربان نابجا، تداوم و تأیید بیمارستانی	از معاف از رزم تا معاف دائم متغیر است

در بیماری‌های ساختاری، نتیجه اکو و میزان اختلال عملکرد در شرایط معافیت پزشکی قلب اثر دارد. اگر موضوع پرونده فشار خون باشد، یک اندازه‌گیری بالا کافی نیست و برای معافیت سربازی فشار خون باید نحوه و تعداد اندازه‌گیری‌های مقرر در آیین‌نامه رعایت شود.

بیماری های روماتولوژی و بافت همبند

آرتریت روماتوئید، لوپوس، اسپوندیلیت آنکیلوزان، آرتریت پسوریاتیک، واسکولیت‌ها و بیماری‌های بافت همبند در این بخش بررسی می‌شوند.

بیماری	نکته آیین‌نامه‌ای
آرتریت روماتوئید، لوپوس، اسپوندیلیت آنکیلوزان و آرتریت پسوریاتیک	در گروه آرتریت‌های التهابی مزمن قرار می‌گیرند و در بند مربوط معافیت دائم پیش‌بینی شده است.
واسکولیت‌های نکروزان، وگنر، تاکایاسو و برخی انواع بهجت	نوع بیماری و درگیری احشاء در رأی اثر دارد.
اسکلرودرمی، پلی‌میوزیت و درماتومیوزیت	در آیین‌نامه در گروه بیماری‌های بافت همبند با رأی مشخص قرار دارند.
آرتریت حاد واکنشی یا تب روماتیسمی	در مرحله حاد ممکن است ابتدا معافیت موقت برای سیر درمان مطرح شود.

در پرونده‌های التهابی مزمن، تشخیص قطعی و عوارض سیستمیک هنگام بررسی معافیت پزشکی روماتیسم و بیماری‌های روماتولوژی اهمیت بیشتری از درد مفصل بدون تشخیص مشخص دارد.

بیماری های عفونی

هپاتیت، سل، HIV، جذام و بعضی عفونت‌های مزمن یا مقاوم به درمان در بخش بیماری‌های عفونی قرار دارند. فعال یا مزمن بودن بیماری، پاسخ به درمان و عوارض باقی‌مانده نوع رأی را تغییر می‌دهد.

بیماری	وضعیت مهم	نمونه رأی
هپاتیت حاد	مرحله فعال بیماری	شش ماه معاف موقت
HIV	تأیید در مرکز درمانی معتبر طبق آیین‌نامه	معاف دائم
جذام	هر شکل و مرحله	معاف دائم
عوارض عفونت‌های مداوم	بیش از ۶ ماه همراه اختلال عملکرد	معاف دائم
مالاریای مقاوم به درمان یا بروسلوز عودکننده و مقاوم	اثبات مقاومت یا عود	معاف دائم

نتیجه یک تست غربالگری به تنهایی همیشه برای تعیین وضعیت کافی نیست و در بعضی پرونده‌ها آزمایش تأییدی یا بررسی مجدد در مرکز مورد تأیید لازم است.

تاثیر مدرک تحصیلی بر معافیت پزشکی

مدرک تحصیلی در تمام بیماری‌ها اثر ندارد؛ اما در تعدادی از بندهای آیین‌نامه حدنصاب دارندگان کارشناسی و بالاتر با سایر مشمولان متفاوت است.

موضوع	نمونه تفاوت براساس مدرک تحصیلی
کوتاهی قد	حد معافیت دائم برای کارشناسی و بالاتر کمتر از ۱۴۰ سانتی‌متر و برای سایر گروه‌های مشمول کمتر از ۱۴۵ سانتی‌متر است.
نزدیک‌بینی و دوربینی	حد معافیت دائم یک چشم برای کارشناسی و بالاتر بیش از ۸ دیوپتر و برای سایر مشمولان بیش از ۶ دیوپتر است.
آستیگماتیسم	حد معافیت دائم برای کارشناسی و بالاتر بیش از ۷ دیوپتر و برای سایر مشمولان بیش از ۵ دیوپتر در یک چشم است.
اسکولیوز	تبصره جداگانه برای دارندگان کارشناسی و بالاتر وجود دارد و همان درجه انحراف ممکن است رأی متفاوت داشته باشد.
کوتاهی اندام فوقانی	حد معافیت دائم در حالت عمومی بیش از ۵ سانتی‌متر و برای کارشناسی و بالاتر بیش از ۷ سانتی‌متر است.
کاهش شنوایی	برای بعضی وضعیت‌های شنوایی یک‌طرفه تبصره اختصاصی دارندگان کارشناسی و بالاتر وجود دارد.

ملاک بررسی، آخرین مدرک تحصیلی قطعی ثبت‌شده در پرونده است. صرف دانشجو بودن یا گذراندن واحدهای یک مقطع بالاتر به معنی داشتن مدرک آن مقطع نیست.

معافیت پزشکی در زمان تحصیل یا حین خدمت

شرایط اقدام برای دانشجو و فردی که در حال انجام خدمت سربازی است یکسان نیست و باید وضعیت پرونده با مرحله‌ای که مشمول در آن قرار دارد تطبیق داده شود.

معافیت پزشکی در حین تحصیل

رسیدگی به درخواست پزشکی دانش‌آموز یا دانشجویی که از معافیت تحصیلی استفاده می‌کند، در حالت عادی به بعد از فراغت از تحصیل، ترک تحصیل یا اخراج موکول می‌شود. استثنا مربوط به بیماری یا نقص عضوی است که مقطع تحصیلی در رأی آن اثر نداشته باشد.

هشدار: فقط برای شروع پرونده پزشکی از دانشگاه انصراف ندهید. ابتدا مشخص کنید بیماری شما در دوران تحصیل قابل رسیدگی است یا خیر؛ چون انصراف می‌تواند وضعیت معافیت تحصیلی و مهلت معرفی را تغییر دهد.

اگر هنوز دانشجو هستید، قبل از هر تصمیم درباره انصراف باید بررسی شود که اقدام برای معافیت سربازی در حین تحصیل در بند بیماری شما امکان‌پذیر است یا رسیدگی باید به بعد از پایان وضعیت تحصیلی موکول شود.

آیا معافیت پزشکی مانع استخدام می شود؟

خیر؛ داشتن کارت معافیت پزشکی به‌تنهایی به معنی ممنوعیت استخدام در همه مشاغل نیست. تأثیر این کارت به نوع بیماری، محدودیت جسمی یا روانی ثبت‌شده و شرایط احراز سلامت شغل موردنظر بستگی دارد. برای مثال، ضوابط استخدام در بعضی مشاغل نظامی، انتظامی یا مشاغلی که سلامت جسمی ویژه‌ای نیاز دارند با استخدام در شرکت‌های خصوصی یا بسیاری از مشاغل اداری یکسان نیست.

اگر کارت معافیت پزشکی دارید و می‌خواهید بدانید برای شغل موردنظر شما محدودیت ایجاد می‌کند یا خیر، شرایط تأثیر کارت معافیت پزشکی بر استخدام را براساس نوع شغل و علت صدور کارت بررسی کنید.

معافیت پزشکی در حین خدمت

سربازی که در طول خدمت دچار بیماری یا نقص عضو شود یا بیماری قبلی او تشدید شود، باید موضوع را از مسیر بهداری یگان پیگیری کند. تعیین وضعیت پزشکی کارکنان وظیفه در این مرحله از طریق شورای پزشکی نیروی مربوط انجام می‌شود.

اگر بیماری مربوط به قبل از اعزام بوده و مشمول از ابتدا شرایط بررسی پزشکی داشته باشد، پرونده نیز می‌تواند برای تعیین تکلیف طبق ضوابط آیین‌نامه پیگیری شود.

مدارک لازم برای معافیت پزشکی سربازی

مدارک دقیق با نوع بیماری متفاوت است؛ با این حال آماده بودن اسناد هویتی، تحصیلی و سوابق پزشکی از ناقص شدن پرونده جلوگیری می‌کند.

• اصل شناسنامه و کارت ملی مشمول
• آخرین مدرک تحصیلی یا مدرک تعیین‌کننده وضعیت تحصیلی
• عکس پرسنلی مطابق شرایط اعلام‌شده
• فرم وضعیت مشمول و برگه معاینه اولیه
• خلاصه پرونده بستری یا گزارش جراحی در صورت وجود
• گزارش پزشک متخصص شامل تشخیص و روند درمان
• نتایج آزمایش‌های تخصصی مرتبط با بیماری
• اصل گزارش و فایل MRI، سی‌تی‌اسکن یا رادیولوژی در صورت ارتباط
• نوار مغز، نوار عصب، اکو، هولتر، اسپیرومتری یا نوار گوش در پرونده‌های مرتبط
• نسخه‌های دارویی و مستندات درمانی قدیمی و جدید
• معرفی‌نامه بیمارستان و رسیدهای مراحل قبلی پرونده

نکته: اگر پرونده شما تصویربرداری دارد، فقط گزارش مکتوب را همراه نبرید. در بسیاری از ارجاع‌های تخصصی، خود تصاویر یا فایل تصویربرداری نیز باید قابل بررسی باشد.

فرایند معافیت پزشکی از ثبت درخواست و معاینه اولیه شروع می‌شود و بسته به نوع بیماری ممکن است با ارجاع به بیمارستان، بررسی شورای پزشکی یا ثبت اعتراض ادامه پیدا کند؛ به همین دلیل، طی کردن درست مراحل گرفتن معافیت پزشکی سربازی از ثبت اولیه پرونده تا دریافت رأی نهایی، برای جلوگیری از تأخیر یا ارجاع اشتباه اهمیت دارد.

بعد از ثبت درخواست معافیت پزشکی چه اتفاقی می‌افتد؟

بعد از تشکیل پرونده، مشمول باید معرفی‌نامه‌ها و زمان مراجعه‌های اعلام‌شده را پیگیری کند و مدارک پزشکی را تا پایان بررسی پرونده در دسترس نگه دارد. اگر پرونده برای معاینه تخصصی یا شورای پزشکی ارجاع شود، مراجعه در زمان درج‌شده در معرفی‌نامه اهمیت دارد و در پیگیری بعضی خدمات الکترونیکی وظیفه عمومی نیز ممکن است به کد سخا نیاز داشته باشید.

پس از بررسی مدارک و معاینات، شورای پزشکی درباره وضعیت پرونده تصمیم می‌گیرد. اگر جلسه شورا برگزار شده است، نحوه اعلام و پیگیری جواب کمیسیون پزشکی سربازی به مرحله‌ای بستگی دارد که پرونده در آن قرار گرفته است.

اگر نسبت به رأی صادرشده اختلاف دارید، اعتراض به رأی کمیسیون پزشکی نظام وظیفه باید بر مبنای همان بیماری، مدارک تکمیلی و بخش مورد اختلاف در رأی پیگیری شود.

پس از قطعی شدن معافیت دائم نیز پرونده وارد مرحله صدور کارت می‌شود و در صورت تأخیر در دریافت آن، پیگیری کارت معافیت پزشکی با کد ملی زمانی انجام می‌شود که رأی پرونده قطعی شده و اطلاعات ثبت‌شده برای صدور کارت کامل باشد.

هزینه معافیت پزشکی و پرداخت های قانونی

هزینه پرونده پزشکی برای همه مشمولان عدد یکسانی ندارد. نوع معاینه، آزمایش‌های مورد نیاز، تصویربرداری، ارجاع تخصصی و ورود پرونده به مرحله اعتراض می‌تواند مبلغ نهایی را تغییر دهد.

پرداخت‌ها باید فقط از مسیرهای رسمی دفتر خدمات، مرکز درمانی یا محل معرفی‌شده انجام شوند و رسید هر مرحله تا پایان پرونده نگهداری شود.

هشدار: خرید معافیت پزشکی مسیر قانونی ندارد. صدور کارت فقط بعد از تشکیل پرونده، بررسی پزشکی و صدور رأی انجام می‌شود. پرداخت پول به واسطه، استفاده از مدارک خلاف واقع یا تلاش برای دور زدن فرایند قانونی می‌تواند باعث رد یا ابطال پرونده و ایجاد تبعات قانونی شود.

اشتباهات رایج در پرونده معافیت پزشکی

بعضی پرونده‌ها نه به دلیل شرایط پزشکی، بلکه به‌خاطر نقص مدارک یا انتخاب مسیر اشتباه طولانی می‌شوند.

• ثبت عنوان یا گروه تخصصی اشتباه برای بیماری
• ارائه گزارش تصویربرداری بدون فایل یا تصویر اصلی
• اتکا به مدارک قدیمی بدون بررسی وضعیت فعلی بیماری
• قطع یا تغییر خودسرانه دارو پیش از معاینه
• از دست دادن مهلت مراجعه به بیمارستان یا شورای پزشکی
• انصراف از دانشگاه بدون بررسی امکان رسیدگی در دوران تحصیل
• تصور قطعی بودن معافیت براساس نتیجه پرونده فرد دیگر
• اشتباه گرفتن معافیت موقت با معافیت دائم
• اعتماد به وعده خرید یا تضمین صدور کارت معافیت

جمع بندی شرایط معافیت پزشکی ۱۴۰۵

معافیت پزشکی سربازی زمانی قابل دریافت است که بیماری یا نقص عضو در بررسی رسمی تأیید شود و شرایط آن با بند مشخصی از آیین‌نامه تطبیق داشته باشد. نتیجه پرونده می‌تواند معافیت دائم، معافیت موقت، معاف از خدمات رزمی یا سالم و قادر به خدمت باشد.

برای تشخیص وضعیت پرونده، فقط نام بیماری را جست‌وجو نکنید. ابتدا گروه بیماری را در فهرست ۱۷ بخشی پیدا کنید؛ سپس بند تخصصی، حد عددی یا شدت عارضه، اثر احتمالی مدرک تحصیلی، سابقه درمان و مدارک لازم همان بیماری را بررسی کنید.

در پرونده‌هایی مانند کوتاهی قد، عیوب انکساری چشم، کاهش شنوایی، فشار خون، نارسایی قلب، بعضی ناهنجاری‌های اسکلتی و واریکوسل، چند عدد یا وضعیت مشخص در آیین‌نامه می‌تواند مسیر بررسی را روشن‌تر کند. در مقابل، در بیماری‌هایی مانند اختلالات روان‌پزشکی، بیماری‌های پوستی، دیسک، روماتولوژی یا بیماری‌های مزمن داخلی، شدت عارضه و اختلال عملکرد به اندازه نام بیماری اهمیت دارد.