مقاله چیست؟ چگونه نوشته و چاپ می شود؟

به زبان ساده می توان این گونه گفت که مقاله یک انشاء یا یک نوشته معمولی و کپی شده از سطح اینترنت نیست،‌ بلکه نویسنده آن باید چند سال زحمت بکشد و با تحقیق میان تعداد زیادی مقاله علمی منتشر شده در مجلات معتبر و در آوردن نکات ریز از هرمقاله و انجام آزمایشات واقعی و تحقیقات میدانی اقدام به جمع آوری اطلاعات جدید درباره یک موضوع خاص کند و در نهایت یافته های خودش را در قالب چند صفحه کوتاه (حدود ۱۰ صفحه) از طریق چاپ مقاله در مجلات معتبر با دیگر محققان به اشتراک بگذارد. به عبارتی هدف از نوشتن مقاله علمی افزودن اطلاعات جدید به مرز های دانش در جهان است که سبب می شود نویسنده مقاله از مزایایی همچون بهبود رزومه بهره مند شود.

انواع مقاله

در ادامه اگر بخواهیم دقیق تر به موضوع نگاه کنیم، متوجه می شویم که دنیای مقاله نویسی فقط به یک نوع نوشته محدود نمی شود و هر مقاله بسته به هدف، محل انتشار و نوع تحقیق، دسته بندی متفاوتی دارد. شناخت این انواع به شما کمک می کند از همان ابتدا مسیر درستی را برای نوشتن انتخاب کنید و سردرگم نشوید. در جدول زیر معروف ترین نوع مقالات برای شما قرار داده شده است.

توصیه: اگر در ابتدای مسیر هستید، معمولا شروع با مقاله های کنفرانسی یا ترویجی ساده تر است، اما برای ارتقای رزومه علمی، تمرکز روی مقالات ژورنالی و اسکوپوس اهمیت بیشتری دارد.

ساختار استاندارد و اجزای مقاله

نوشتن مقاله همانند نوشتن یک انشاء نیست بلکه وجود عناصر زیر در آن ضروری است و در صورت عدم رعایت فرمت مشخص شده،‌ مقاله در هیچ مجله ای چاپ نمی شود.

عنوان

عنوان اولین چیزی است که از مقاله شما دیده می‌شود و در واقع ویترین کار شماست. اگر عنوان خوب نباشد، حتی یک مقاله قوی هم ممکن است اصلا خوانده نشود. عنوان باید دقیقا نشان دهد موضوع مقاله چیست، نه خیلی کلی باشد و نه بیش از حد طولانی. خیلی از دانشجوهایی که در این زمینه از ما مشاوره می گیرند اشتباه می‌کنند و عنوان‌هایی انتخاب می‌کنند که یا مبهم است یا بیش از حد پیچیده. در حالی که یک عنوان خوب باید هم برای خواننده قابل فهم باشد و هم برای داوری که می خواهد مقاله شما را برای چاپ شدن در مجله تایید کند قانع‌کننده.

پس بهتر است در عنوان از کلمات کلیدی اصلی استفاده شود، چون هم در جستجوها تاثیر دارد و هم باعث می‌شود مقاله شما حرفه‌ای‌تر به نظر برسد.

چکیده

چکیده در واقع خلاصه کل مقاله است، اما نه یک خلاصه ساده. چکیده باید به شکلی نوشته شود که اگر کسی فقط همین چند خط را بخواند، بفهمد شما دقیقا چه کاری انجام داده ‌اید. در چکیده معمولا باید به این سوال‌ها پاسخ داده شود: موضوع چیست؟ چرا مهم است؟ چه روشی برای تحقیق استفاده شده؟ و نتیجه چه بوده است؟

یکی از اشتباهات رایج برخی دانشجویان این است که چکیده را خیلی کلی یا خیلی طولانی می‌نویسند. چکیده باید کوتاه، دقیق و کاملا مفید باشد. در واقع چکیده جایی است که شما باید خواننده را قانع کنید ادامه مقاله را بخواند و از تجربیات مقاله شما استفاده کند.

مقدمه

مقدمه جایی است که شما مسئله یا همان دردی که قرار است دوا کنید را مطرح می‌کنید. در این بخش باید خواننده را وارد فضای تحقیق کنید و به او نشان دهید که چرا این موضوع ارزش بررسی دارد. در مقدمه ابتدا یک دید کلی از موضوع می‌دهید، بعد مشکل موجودی که قرار است آن را حل کنید را مطرح می‌کنید و در نهایت هدف تحقیق خودتان را مشخص می‌کنید. یک مقدمه خوب باید این حس را به خواننده بدهد که این تحقیق واقعا لازم بوده و بدون آن یک بخش از دانش ناقص می‌ماند.

مرور منابع

مرور منابع یکی از مهم‌ترین بخش‌های مقاله است، چون نشان می‌دهد شما قبل از شروع تحقیق، کارهای دیگران را بررسی کرده‌اید. همانطور که در مقدمه هم اشاره شد،‌ لازمه نوشتن مقاله، بررسی مقالات پیشین سایر افراد است.

در این بخش باید مقالات و تحقیقات قبلی را معرفی کنید و نشان دهید هر کدام چه کاری انجام داده‌اند. اما نکته مهم این است که فقط نقل قول نکنید، بلکه باید تحلیل هم داشته باشید. یعنی باید توضیح دهید که کارهای قبلی چه نقاط قوت و ضعفی داشته‌اند و دقیقا جای خالی کار شما کجاست. اگر این بخش را خوب بنویسید، داور متوجه می‌شود که تحقیق شما تکراری نیست و ارزش انجام داشته است.

روش تحقیق

روش تحقیق دقیقا جایی است که توضیح می‌دهید چگونه به نتایج رسیده ‌اید. در این بخش باید مراحل کار خود را به صورت دقیق و شفاف توضیح دهید. اینکه از چه ابزارهایی استفاده کرده‌اید، داده‌ها را چگونه جمع‌آوری کرده‌اید و چه فرآیندی را طی کرده‌اید. نکته مهم این است که روش تحقیق باید به اندازه ‌ای واضح باشد که اگر یک نفر دیگر بخواهد همان تحقیق شما را مجددا انجام دهد، بتواند از توضیحات شما استفاده کند. اگر این بخش مبهم باشد، کل اعتبار مقاله زیر سوال می‌رود.

نتایج

در بخش نتایج فقط باید یافته‌ های خود را ارائه دهید، بدون اینکه وارد تحلیل یا تفسیر شوید.در این قسمت معمولا از جدول، نمودار یا داده‌ های عددی استفاده می‌شود تا نتایج به شکل واضح ‌تری نشان داده شوند. یکی از اشتباهات رایج این است که نویسنده در همین بخش شروع به توضیح و تحلیل می‌کند، در حالی که جای تحلیل در بخش بعدی است. در اینجا فقط باید نشان دهید چه چیزی به دست آورده ‌اید. مثلا بگویید که متوجه شده اید خوردن قرص x سبب دل درد در بیماران می شود.

بحث و تحلیل

در این بخش نوبت به تفسیر نتایج می‌ رسد. یعنی شما توضیح می‌دهید که نتایجی که به دست آورده‌اید چه معنایی دارند. در این قسمت می ‌توانید نتایج خود را با تحقیقات قبلی سایر افراد مقایسه کنید، شباهت‌ ها و تفاوت ‌ها را توضیح دهید و دلایل آن ‌ها را بررسی کنید. این بخش در واقع نشان می ‌دهد که شما فقط داده جمع‌آوری نکرد ه‌اید، بلکه توانایی تحلیل و درک آن‌ها را هم دارید. هرچه تحلیل شما عمیق ‌تر و منطقی ‌تر باشد، ارزش مقاله شما بیشتر می ‌شود.

بخش نتیجه‌گیری در مقاله

بخش نتیج ه‌گیری خلاصه‌ ای از کل تحقیق شما است، اما با تمرکز بر دستاوردها. در این بخش باید به صورت واضح بگویید که تحقیق شما به چه نتیجه ‌ای رسیده و چه کمکی به دانش موجود کرده است. همچنین می ‌توانید پیشنهاد هایی برای تحقیقات آینده ارائه دهید تا نشان دهید مسیر این موضوع هنوز ادامه دارد تا سایر افراد بتوانند از نقطه پایانی شما، شروع به انجام تحقیقات جدید کنند.

منابع

منابع نشان ‌دهنده اعتبار مقاله شما هستند. هرچه منابع شما معتبر تر و به ‌روزتر  (حداکثر ۳ سال قبل) باشند، مقاله شما هم قوی ‌تر به نظر می‌رسد. در این بخش باید تمام مقالات، کتاب‌ها و منابعی که استفاده کرده‌اید را به صورت دقیق و طبق یک استاندارد مشخص مثل APA ذکر کنید. بی ‌دقتی در نوشتن منابع یکی از اشتباهاتی است که خیلی راحت می‌تواند باعث رد شدن مقاله توسط مجله شود. در واقع منابع نشان می ‌دهند که شما کار خود را بر پایه دانش دیگران ساخته ‌اید، نه اینکه بدون پشتوانه علمی چیزی نوشته باشید.

مراحل نگارش مقاله از انتخاب موضوع تا ویرایش نهایی

اگر بخواهیم صادقانه بگوییم، نوشتن مقاله یک کار یک‌روزه یا حتی یک‌هفته‌ای نیست، بلکه یک مسیر مرحله به مرحله است که اگر آن را درست طی کنید، هم کار برایتان ساده‌تر می‌شود و هم خروجی نهایی کیفیت بالاتری خواهد داشت. خیلی از دانشجوها بدون شناخت این مراحل شروع به نوشتن می‌کنند و در میانه راه دچار سردرگمی می‌شوند. در ادامه این مسیر را قدم به قدم توضیح می‌دهیم تا بدانید دقیقا از کجا باید شروع کنید و به کجا برسید.

انتخاب موضوع

اولین و شاید مهم‌ترین قدم در مقاله نویسی، انتخاب موضوع است. موضوعی که انتخاب می‌کنید، پایه و اساس کل کار شما را تشکیل می‌دهد.

یک موضوع خوب باید چند ویژگی داشته باشد؛ اول اینکه جدید باشد یا حداقل از زاویه جدیدی به یک موضوع قدیمی نگاه کند. دوم اینکه قابل تحقیق باشد، یعنی بتوانید برای آن داده و منبع پیدا کنید. سوم اینکه به آن علاقه داشته باشید، چون قرار است زمان زیادی را صرف آن کنید.

خیلی از دانشجوها اشتباه می‌کنند و موضوعی را انتخاب می‌کنند که یا بیش از حد کلی است یا آنقدر تکراری است که عملا حرف جدیدی برای گفتن ندارد. نتیجه این انتخاب اشتباه معمولا رد شدن مقاله است. پس بهتر است برای انتخاب موضوع وقت بگذارید، مقالات قبلی را بررسی کنید و سعی کنید یک خلاء واقعی در تحقیقات پیدا کنید.

جمع‌آوری منابع

بعد از اینکه موضوع را مشخص کردید، باید شروع به جمع‌آوری منابع کنید. این مرحله در واقع همان جایی است که شما با دنیای تحقیقات قبلی آشنا می‌شوید. باید مقالات، کتاب‌ها و منابع مرتبط با موضوع خود را پیدا کنید و با دقت مطالعه کنید. این کار به شما کمک می‌کند بفهمید دیگران چه کارهایی انجام داده‌اند و چه سوال‌هایی هنوز بی‌پاسخ مانده است.

نکته مهم این است که فقط جمع کردن منابع کافی نیست، بلکه باید آن‌ها را درک کنید و بتوانید از دل آن‌ها ایده بگیرید. هرچه منابع شما به‌روزتر و معتبرتر باشند، پایه مقاله شما قوی‌تر خواهد بود.

تعریف مسئله

در این مرحله باید مشخص کنید دقیقا قرار است چه چیزی را بررسی کنید. تعریف مسئله یعنی تبدیل یک موضوع کلی به یک سوال مشخص و قابل تحقیق. به بیان ساده‌تر، باید بدانید دنبال چه پاسخی هستید. خیلی از مقاله‌ها به این دلیل ضعیف می‌شوند که مسئله آن‌ها مبهم است. اگر خودتان ندانید دقیقا چه چیزی را بررسی می‌کنید، طبیعتا نمی‌توانید نتیجه مشخصی هم بگیرید. یک مسئله خوب باید واضح، محدود و قابل اندازه‌گیری باشد. این مرحله مسیر کل تحقیق شما را مشخص می‌کند.

انجام تحقیق

بعد از اینکه مسئله مشخص شد، وارد مرحله اصلی کار یعنی انجام تحقیق می‌شوید. بسته به رشته و موضوع شما، این مرحله می‌تواند شکل‌های مختلفی داشته باشد. ممکن است شامل انجام آزمایش، جمع‌آوری داده از طریق پرسشنامه، تحلیل آماری یا حتی بررسی متون و مقالات باشد. در این مرحله باید دقت و نظم زیادی داشته باشید، چون داده‌هایی که جمع‌آوری می‌کنید مستقیما روی نتیجه نهایی تاثیر می‌گذارند. اگر این بخش را سطحی انجام دهید، حتی بهترین نگارش هم نمی‌تواند مقاله شما را نجات دهد.

نگارش مقاله

بعد از اینکه داده‌ها و نتایج آماده شد، نوبت به نوشتن مقاله می‌رسد. در این مرحله باید تمام اطلاعاتی که جمع‌آوری کرده‌اید را در قالب ساختار استاندارد مقاله قرار دهید. یعنی بخش‌هایی مثل مقدمه، روش تحقیق، نتایج و سایر قسمت‌ها را به ترتیب و با دقت بنویسید. یکی از اشتباهات رایج این است که دانشجوها سعی می‌کنند خیلی پیچیده بنویسند، در حالی که یک مقاله خوب باید واضح، دقیق و قابل فهم باشد. هدف این نیست که متن را سخت کنید، بلکه باید طوری بنویسید که خواننده به راحتی متوجه منظور شما شود.

ویرایش نهایی

آخرین مرحله که خیلی‌ها آن را دست‌کم می‌گیرند، ویرایش نهایی است. بعد از اینکه مقاله را نوشتید، نباید بلافاصله آن را برای مجلات ارسال کنید چرا که ممکن است برخی داده ها به صورت اشتباه وارد شده باشند. پس باید چند بار متن را با دقت بخوانید و از نظر نگارشی، علمی و ساختاری آن را بررسی کنید. اشتباهات املایی، جملات نامفهوم، یا حتی ناهماهنگی بین بخش‌های مختلف می‌تواند باعث شود مقاله شما رد شود، حتی اگر از نظر علمی قوی باشد. در این مرحله بهتر است مقاله را به یک فرد دیگر یا موسسات معتبر هم بدهید تا آن را بخواند، چون نگاه تازه می‌تواند ایرادهایی را پیدا کند که خودتان متوجه نشده‌اید. پیشنهاد می کنیم که حتما از خدمات ویرایش مقاله در موسسات دیگر نیز بهره مند شوید تا به طور کامل از صحت مقاله قبل از چاپ کردن اطلاع پیدا کنید.

آغاز فرآیند سابمیت و چاپ مقاله

بعد از اینکه مقاله شما آماده شد، مرحله مهم بعدی چاپ آن است. این مرحله برای بسیاری از دانشجویان چالش برانگیز است چرا که تا کنون این مراحل را انجام نداده اند و نگران هستند در صورت چاپ نشدن مقاله، زحمات چند ساله آنها به هدر برود.  قدم اول در این مرحله گرفتن مشاوره برای چاپ مقاله است تا همه چیز برای دانشجو واضح شود و مسیر روشن گردد.

در ادامه برخی از نکات کلی که در مشاوره ممکن است به شما گفته شود ذکر شده است:

در ابتدا باید یک مجله مناسب انتخاب کنید. این مجله باید مرتبط با موضوع مقاله شما باشد و سطح علمی آن با کیفیت مقاله شما همخوانی داشته باشد، البته پیدا کردن مقاله، خود نیازمند دانشی است که در صورت گرفتن مشاوره از افراد باتجربه یا موسسات می توانید به لیستی از مجلات معتبر دسترسی پیدا کنید. بعد از انتخاب مجله، باید مقاله را بر اساس فرمت همان مجله تنظیم کنید. هر مجله دستورالعمل خاصی برای نویسندگان دارد که باید به دقت رعایت شود.

سپس مقاله از طریق سامانه مجله ارسال می شود. بعد از ارسال، مقاله وارد فرآیند داوری می شود. داوران متخصص مقاله را بررسی می کنند و نظرات خود را اعلام می کنند. ممکن است مقاله شما نیاز به اصلاح داشته باشد. در این صورت باید تغییرات خواسته شده را اعمال کنید و دوباره ارسال کنید. در نهایت اگر مقاله تایید شود، در مجله منتشر می شود. این فرآیند ممکن است چند ماه تا حتی یک سال زمان ببرد.

تفاوت مقاله با تحقیق و پایان‌نامه

رعایت سرقت علمی در مقاله

یکی از مهم ترین اصول در مقاله نویسی، رعایت عدم سرقت علمی است. سرقت علمی یعنی استفاده از ایده یا متن دیگران بدون ذکر منبع. برای جلوگیری از این مشکل، باید همیشه منابع خود را به درستی ذکر کنید. حتی اگر جمله ای را بازنویسی می کنید، باز هم باید به منبع اشاره کنید.

امروزه مجلات از نرم افزارهای بررسی مشابهت استفاده می کنند و اگر درصد شباهت مقاله بالا باشد، به راحتی رد می شود. بنابراین باید متن را کاملا به زبان خودتان بنویسید و از کپی کردن پرهیز کنید.

اهمیت نگارش مقاله برای جهان

شاید در نگاه اول مقاله نویسی فقط یک فعالیت دانشگاهی به نظر برسد، اما در واقع نقش بسیار مهمی در پیشرفت جهان دارد. تمام پیشرفت های علمی از طریق مقالات منتشر می شوند. محققان در سراسر دنیا با خواندن مقالات یکدیگر، دانش خود را افزایش می دهند و تحقیقات جدیدی انجام می دهند. اگر مقاله ای نوشته نشود، دانش تولید شده در یک نقطه باقی می ماند و به دیگران منتقل نمی شود. به همین دلیل مقاله نویسی یکی از مهم ترین ابزارهای انتقال دانش در جهان است.

شاخص هایی برای سنجش کیفیت مقالات

حالا که متوجه شدید مقاله چگونه نوشته می شود بهتر است بدانید که همه مقالات ارزش یکسانی ندارند و برای سنجش کیفیت آن ها شاخص های مختلفی وجود دارد. یکی از مهم ترین این شاخص ها، ضریب تاثیر یا Impact Factor مجله است. هرچه این عدد بالاتر باشد، اعتبار مجله بیشتر است.

همچنین تعداد استنادهایی که به یک مقاله می شود نیز نشان دهنده اهمیت آن است. یعنی مقاله ای که زیاد به آن ارجاع داده شود، تاثیرگذاری بیشتری داشته است.

نمایه شدن در پایگاه های معتبر نیز اهمیت دارد. مقالاتی که در پایگاه هایی مانند اسکوپوس یا ISI نمایه می شوند، اعتبار بالاتری دارند.

اشتباهات رایج در نوشتن مقاله

طی سالها فعالیت می دانیم که در مسیر مقاله نویسی، اشتباهاتی وجود دارد که بسیاری از دانشجویان مرتکب می شوند و باعث رد شدن مقاله آن ها می شود. یکی از این اشتباهات انتخاب موضوع تکراری است. موضوعی که قبلا بارها بررسی شده باشد، ارزش علمی کمی دارد. اشتباه دیگر، عدم رعایت ساختار استاندارد مقاله است. اگر مقاله شما ساختار درستی نداشته باشد، حتی اگر محتوای خوبی داشته باشد، احتمال رد شدن آن زیاد است. همچنین استفاده از منابع نامعتبر یا قدیمی نیز می تواند به کیفیت مقاله آسیب بزند. در نهایت، بی توجهی به ویرایش نهایی و نگارش ضعیف یکی از مهم ترین دلایل رد شدن مقالات است.